TIPS VOOR STERRENREGENS FOTOGRAFEREN

Gedurende het jaar is het niet ongebruikelijk om een vallende ster te zien wanneer je 's nachts naar een heldere hemel kijkt. Maar elke keer dat we om de zon heen draaien, komt onze kleine blauwe planeet langs meerdere stofsporen van kometen, die elk een sterrenregen van tot wel honderd vallende sterren per uur kunnen veroorzaken.

Deze stofsporen ontstaan wanneer kometen in de buurt van de zon komen en er kosmische stofdeeltjes vrijkomen. Deze astronomische gebeurtenis fotograferen kan lastig zijn, maar met een beetje inlezen kunt je jouw kans op een goede foto vergroten.

De eerste stap voor een geslaagde nachtelijke fotografeersessie is weten waar en wanneer de sterrenregen zal plaatsvinden. De deeltjes bewegen zich parallel aan de komeet waar ze vandaan komen. Daardoor lijkt het alsof ze allemaal van dezelfde plek komen. Ze worden vernoemd naar het dichtstbijzijnde sterrenbeeld of de dichtstbijzijnde heldere ster waar ze vandaan komen. Dit 'vaste punt' beweegt zich 's nachts net als andere sterren over de hemel.

De onderstaande tabel geeft een overzicht van de belangrijkste sterrenregens van het jaar, de datum waarop u ze het best kunt zien en waar ze zich in de hemel bevinden.

Opmerkingen:

• De Perseïden en de Geminiden worden gezien als de beste sterrenregens om vast te leggen, met zo'n 100 of meer meteoren per uur. Van deze twee is de Perseïden de meest comfortabele om te bekijken, aangezien hij in de zomer plaatsvindt.
• Over het algemeen bewegen sterrenregens zich naar het zuiden en komen ze gedurende de nacht ook steeds hoger te staan. Daarom kun je ze net voor de zonsopkomst het beste zien.
• Het kan tijdens een sterrenregen lijken alsof de vallende sterren allemaal vanuit hetzelfde punt komen, maar ze kunnen over de hele hemel worden gezien.
• Bekijk voor meer informatie de sterrenregenbibliotheek op timeanddate.com

Tips voor sterrenregens kijken

1. Vermijd het omgevingslicht van de stad, en zelfs de maan kan ervoor zorgen dat je de vallende sterren minder goed kunt zien. Zoek dus een plek met een donkere hemel op.
2. Controleer het weer. Bekijk voordat je op stap gaat de weersverwachting om er zeker van de zijn dat er een heldere hemel is voorspeld. Ik bekijk meestal satellietbeelden op sites zoals zoom.earth om zeker te weten dat er de komende uren geen wolken zullen verschijnen. Clear Sky Charts (weersvoorspellingen voor heldere luchten) zijn heel handig, aangezien ze voor honderden locaties in Noord-Amerika de zichtbaarheid voorspellen.
3. Zorg voor een comfortabel plekje. Het woord 'sterrenregen' geeft misschien de indruk dat de hemel zal worden overspoeld met een vloed aan sterren. Dat is helaas niet zo! Zelfs bij de meest actieve sterrenregen vallen er slechts 1 of 2 sterren per minuut. Wees dus geduldig en wees bereid om een lang naar de nachtelijke hemel te turen. Zorg voor een stoel en/of een deken, vergeet de insectenspray niet (tenzij het december is) en trek veel laagjes kleding aan. Het kan ook 's zomers nogal afkoelen zodra de zon onder is.
4. Vergeet de hoofdlamp niet. Zelf in een bekend gebied kan het in het donker moeilijk navigeren zijn. Neem een hoofd- of zaklamp mee en zorg ook dat je genoeg batterijen bij je hebt. Het beste is een hoofdlamp met rood licht, aangezien jouw ogen hier het makkelijkst aan kunnen wennen.
5. Zoek informatie op over de sterrenregen. Bekijk de beste kijkrichting en -hoogte voor de specifieke sterrenregen waar je naar kijkt, en houd er rekening mee dat beide in de loop van de nacht zullen veranderen.

Tips voor sterrenregens fotograferen

Oké, je hebt een goede plek gevonden, de omstandigheden zijn perfect en de sterren zijn aan het vallen. Tijd om te fotograferen! Veel van deze tips zijn ook van toepassing op de meeste soorten nachtfotografie. Als je geen ervaring met astrofotografie heeft, bekijk dan het bericht op my blog dat je op weg zal helpen.

1. Zorg dat je met de camera de goede kant op kijkt. We kunnen net zo goed beginnen waar we in het vorige deel zijn gestopt. Jouw kans om een vallende ster vast te leggen wordt veel groter wanneer je weet waar de sterrenregen vandaan komt.
2. Vergeet de compositie niet. Het is altijd spannend om een vallende ster vast te leggen, maar de uiteindelijke foto zal indrukwekkender zijn wanneer de voorgrond ook interessant is. Mogelijke voorgronden zijn wat bomen, een oud gebouw of wat bergen in de verte.
3. Gebruik een statief. Aangezien een lange sluitertijd aan de orde van de dag (of nacht) is, kun je het beste een stevig statief gebruiken en zorgen dat alle knoppen stevig zijn aangedraaid. Zelfs de kleinste beweging kan voor ongewenste wazigheid in de uiteindelijke afbeelding zorgen.
4. Fotografeer breed en open. Kies voor een groothoeklens met het grootst mogelijke diafragma. Mijn favoriete lenzen voor astrofotografie zijn de OM SYSTEM M.Zuiko 8mm F1.8 PRO Fisheye en de 12mm F2. Houd er rekening mee dat met een bredere lens de vallende sterren kleiner zullen lijken, maar dat je met een kleiner gezichtsveld ook een kleiner stuk van de hemel vastlegt en dus een groot deel van de sterren zal missen.
5. Zorg voor de perfecte belichting. Bepaal welke sluitertijd je het beste kunt gebruiken door de 400-regel toe te passen, d.w.z. 400 gedeeld door de ware brandpuntafstand van de lens. In het bovenstaande voorbeeld met de 12mm-lens zou het 400 / 24 = 16,67 seconden zijn. De maximale sluitertijd die ik dan zou kunnen gebruiken voordat de sterren onscherp worden zou dus 15 seconden zijn. Wat betreft ISO, begin bij 1600 en pas deze zo nodig aan. Met betere sensortechnologie schiet ik meestal met een ISO van 3200.
6. Wel of geen NR? Een lange belichting zorgt altijd voor digitale ruis. Je kunt deze verminderen met de ingebouwde ruisonderdrukking van de camera. Helaas verdubbelt dit wel de tijd tussen foto's, aangezien bij een belichting van 20 seconden de ruisonderdrukking 20 seconden duurt. Als er in die tijd een vallende ster langskomt, mis je die natuurlijk. Je kunt de NR uitzetten als je zelf de ruis durft te verminderen tijdens de nabewerking, bijvoorbeeld met een programma als Lightroom of door afbeeldingen te stacken. Anders kun je deze het beste aan laten staan.
7. Maak testfoto's. Als jouw camera goed is ingesteld en je de foto goed heeft gekadreerd, kun je een aantal testfoto's maken. Controleer de algehele belichting en compositie.
8. Laat de camera het zware werk doen – OM SYSTEM heeft een aantal functies ontwikkeld die nachtfotografie een stuk makkelijker dan vroeger maken. Het kan verrassend lastig zijn om 's nachts een foto te kadreren. Daarom gebruik ik altijd de functie 'Night Vision' op mijn OM-1. Deze zorgt voor een helderder beeld in de zoeker, waardoor de kadrering een stuk eenvoudiger is. Je vindt deze functie in het menu Gear3 van de OM-1. Scherpstellen kan ook een uitdaging zijn. Gebruik Starry Sky AF voor mooie scherpe sterren. Deze functie is beschikbaar op zowel de OM-1 als de OM-5.
9. Automatiseer jouw opnames Zodra ik tevreden ben met mijn setup, schakel ik de functie TIme Lapse (Intervalfotografie) in. Zo hoef ik niet na iedere belichting de ontspanknop in te drukken. Ik stel deze zo in dat er honderden foto's worden gemaakt, met 1 seconde tussen iedere foto. Op deze manier kan ik van de sterrenregen genieten terwijl mijn camera al het werk doet. Als je geen ervaring hebt met timelapsefotografie, bekijk dan mijn blog post. Als je liever zelf de ontspanknop indrukt om een foto te maken, stel dan een vertraging van één of twee seconden in. Zo voorkom je dat de camera schud en de foto onscherp wordt. Je kunt ook een afstandsbediening gebruiken, zoals de O.I.Share-app voor camera's van OM SYSTEM.

Wanneer is een vallende ster geen vallende ster?

Een vallende ster van de Perseïden zie je in augustus.

Met het blote oog is andere activiteit tegen de nachtelijke hemel eenvoudig te verwarren voor een vallende ster. Een vallende ster beweegt zich vrij snel door de hemel en duurt vaak slechts een paar seconden, al kan dit wat langer of korter zijn. Ze worden ook eerst helderder en vervagen dan. Op een stilstaand beeld kan het moeilijk zijn om te bepalen wat de lichtflits heeft veroorzaakt. Vliegtuigen zijn meestal eenvoudig te herkennen aan hun knipperende lichten, die een soort cijfertekening van te verbinden stippen in de afbeelding creëren. Satellieten reflecteren het licht van de zon en zorgen dus voor een spoor dat van begin tot eind even helder is. De bovenstaande foto laat duidelijk zien dat het licht van boven naar onder eerst feller wordt en vervolgens snel vervaagt. Satellieten doen dat over het algemeen niet, met één uitzondering: Iridiumflitsen. De Iridium-satellieten hebben een oppervlak wat erg veel reflecteert en dat een korte maar opvallende flits geeft wanneer ze zonlicht opvangen. Met het blote oog zal je ze niet snel verwarren voor een vallende ster, aangezien ze langzamer zijn, maar in een afbeelding kunnen ze erg op elkaar lijken.

Het heldere lichtspoor op deze foto is veroorzaakt door de weerkaatsing van een satelliet. Je zou gemakkelijk kunnen denken dat dit een vallende ster is, tenzij je er bij was. Satellieten zijn namelijk een stuk langzamer dan een vallende ster.

Een groot deel van mijn foto's met vallende sterren heb ik gemaakt met de functie Time Lapse of met de aangepaste zelfontspanner. Daarom zie ik de vallende ster op mijn afbeelding niet altijd zelf. Hoe weet ik dan of het een vallende ster is of niet? Heldere vallende sterren hebben altijd een kenmerkende 'vingerafdruk'. Ze hebben vaak een groenige staart en een helderder deel bij het kop, waar de ster is geëxplodeerd. Dit is goed te zien op de onderstaande afbeelding. Kleinere vallende sterren zijn alsnog vast te leggen, maar zullen geen opvallende kleuren hebben.

Je kunt de vallende ster herkennen aan zijn kenmerkende groene staart. Kleinere vallende sterren zullen niet zo duidelijk te zien zijn.

Live Composite gebruiken

Als je een camera van OM SYSTEM hebt, is jouw eerste instinct misschien om de functie Live Composite te gebruiken, aangezien deze alle lichtveranderingen gedurende een aantal minuten of uren vastlegt. Hiermee kun je één afbeelding maken van tot wel 6 uur activiteit aan de nachtelijke hemel. Ik raad dit niet aan, aangezien alle sporen van de vallende sterren elkaar zullen overlappen, tenzij dit natuurlijk het effect is waar u voor gaat.

Live Composite is handig voor het fotograferen van sterrensporen, maar die sporen kunnen dwars door de vallende sterren heenlopen.

De sterren vallen bij bosjes neer

Is er een manier om meerdere vallende sterren in één afbeelding vast te leggen? Helaas niet. De kans is klein dat er gedurende de belichting van 15-20 seconden meer dan één, of heel misschien twee, vallende sterren te zien zullen zijn. Foto's waarin je handenvol vallende sterren ziet, zijn meestal composietafbeeldingen waarin meerdere foto's zijn samengevoegd. De onderstaande afbeelding is hier een voorbeeld van. Deze afbeelding is eigenlijk 15 afbeeldingen die zijn samengevoegd in Photoshop met gebruik van laagmaskers.

Ik heb de functie Time Lapse gebruikt om tijdens de Perseïden ontzettend veel vallende sterren vast te leggen. Al die foto's heb ik vervolgens samengevoegd tot één afbeelding.

Afsluitende woorden

Met goed plannen en wat geluk kun je zeker in ongeveer een uur fotograferen talloze vallende sterren vastleggen. Vergeet alleen niet om na iedere ster een wens te doen.

Het is heel zeldzaam om bij een lichtere hemel een vallende ster te zien, dus ik ben heel trots op deze foto van een vallende ster bij een opkomende maan.

Handige links

Hier zijn alle links waar ik het over heb gehad, plus nog een paar andere:

• Astrophotography 101 een introductiehandleiding over hoe je de nachtelijke hemel kunt fotograferen
• Live Composite leer de basis van livecomposietafbeeldingen om jouw eigen te kunnen maken
• Time Lapse stapsgewijze instructies over de functie Time Lapse gebruiken
• Starry Sky AF – instructies over Sterrenhemel AF gebruiken
• timeanddate.com meer informatie over alle belangrijkste sterrenregens
• Clear Sky Charts bekijk hoe helder de hemel is op honderden locaties in Noord-Amerika
• Heavens Above hier vind je heel veel astronomische informatie, waaronder waar en wanneer je op ujouw locatie Iridiumflitsen kunt zien.
• Iridium Flares in Real Time YouTube-video van Iridiumflitsen.

Uitgelichte producten:

• OM-1
• M.Zuiko Digital ED 8mm F1.8 Fisheye PRO
• M.Zuiko Digital ED 12mm F2.0
• M.Zuiko Digital ED 7-14mm F2.8 PRO